Przeskocz do treści

W czerwcu 2013 r., w miejscowości Berbeşti, znajdującej się w dolinie Izy nieopodal Sygietu Marmaroskiego (rum. Sighetu Marmației) w Rumunii, odsłonięto upamiętnienie w postaci drewnianej kapliczki, tzw. troiță, postawionej na grobie polskich żołnierzy z czasów Wielkiej Wojny. Na frontonie znajduje się rzeźbiona w drewnie tablica z napisem w języku rumuńskim i polskim. Obok postawiono stary słupek żeliwny z 1927 r. z granicy polsko-rumuńskiej, aby – jak powiedział mieszkaniec wsi, Laurenţiu Batin, z którego inicjatywy zbudowano ten obiekt – żołnierze polscy „poczuli się bliżej kraju”.

 

Poniżej zbliżenie drewnianej tablicy, na której daje się m.in. odczytać napis w języku polskim: "Pamięci polskich żołnierzy w naszej wsi podczas I wojny światowej". Zapewne są to żołnierze z późniejszej II Brygady Legionów Polskich, którzy zginęli w potyczkach z kubańskimi kozakami 6 X 1914 r., a konkretnie z wydzielonej grupy 2. pp LP płk. Zielińskiego, składającej się z I bat. kpt. Januszajtisa i II bat. kpt. Rucińskiego. Wiemy o poległych i pochowanych pod wsią  Bardfalu (obecnie rum. Berbeşti) następujących legionistach: sierż. Zygmuncie Łagiewskim, szeregowych Janie i Józefie Bojarkach oraz trzech legionistach nieznanych z nazwiska z 7. kompanii.

 

Na stulecie walk w pobliżu Berbeşti, w październiku 2014 r. odbyła się uroczystość poświęcenia pomnika, która – oprócz dyplomatów, mieszkańców, młodzieży w regionalnych, marmaroskich strojach i rumuńskiej kompanii honorowej – zgromadziła także delegację z Polski z dr. Janem Skłodowskim na czele. Oto materiał filmowy:

I jeszcze salwa honorowa:

Żeliwny słupek dawnej granicy polsko-rumuńskiej jest niezwykle cenną pozostałością. Słupki na tej granicy umieszczone zostały najprawdopodobniej w 1927 r., ale ostateczny protokół delimitacyjny, został podpisany między Polską a Rumunią w Bukareszcie dopiero w 1935 r. Kończył on, trwające od lat dwudziestych, ustalenia dotyczące wspólnej polsko-rumuńskiej granicy.

 

Zapalił znicz i oddał hołd prochom polskich legionistów (pochowanych w 1914 r.) w lipcu 2017 r. członek GTH, dr Dariusz Dyląg.

W ramach projektu "Spotkania na Pokuciu – Warsztaty Rafajłowskie 2017" miało miejsce szereg różnorodnych inicjatyw, w których wzięli udział również członkowie GTH. Podczas spotkania w Przykarpackim Uniwersytecie Narodowym im. Wasyla Stefanyka w Iwano-Frankiwśku (pol. Stanisławów) oraz w Domu Kultury w Rafajłowej (ukr. Bystrycia) na Ukrainie referaty pt. Schroniska, których nie ma – obiekty turystyczne czeskich, ukraińskich, węgierskich i rumuńskich organizacji turystycznych w Karpatach Wschodnich do 1944 r. oraz Spór o znaki, którego nie było, czyli rzecz o współpracy gorgańskich znakarzy z Czech, Polski i Ukrainy, wygłosił dr Dariusz Dyląg z GTH. 

 

Złożono również wieńce na uporządkowanych cmentarzach polskich legionistów w Nadwórnej, Pasiecznej, Zielonej i samej Rafajłowej. Za kwestie logistyczne i transportowe ze strony naszej delegacji odpowiadał Andrzej Firek.

 

Następnie udano się doliną Rafajłowca na Przełęcz Legionów, na której odbyła się polowa Msza Św. odprawiona przez o. Piotra Odoja OFM, proboszcza parafii św. Antoniego we Lwowie. Pod Krzyżem Legionów zapalono znicze i złożono kwiaty oraz wieńce.

 

Zapraszamy również do wysłuchania audycji, wyemitowanej na falach Polskiego Radia 17 czerwca 2017 r., zatytułowanej "Huculski szlak StanisłaŚwiat Kresów/Jedynkawa Vincenza" (Świat Kresów/Jedynka). Rozmowy z prof. dr hab. Ewą Paczoską, dr Eweliną Lesisz i dr. Dariuszem Dylągiem zostały nagrane podczas "Spotkań na Pokuciu – Warsztatów Rafajłowskich 2017" właśnie w Rafajłowej. Wystarczy kliknąć na grafice po prawej stronie, a następnie odsłuchać "O dziele Stanisława Vincenza (Świat Kresów/Jedynka)".

 

15 lutego 1918 r., protestując przeciwko postanowieniom traktatu brzeskiego, wraz z podległą mu II Brygadą Legionów Polskich i innymi oddziałami polskimi brygadier Józef Haller przebił się przez front austriacko-rosyjski pod Rarańczą i połączył się z polskimi formacjami w Rosji. Tak owo zdarzenie opisał w swoich pamiętnikach: (...) Dopiero przy górze Mahala, za którą znajdowała się Rarańcza, nastąpiło ostre starcie. Pierwsze strzały oznajmiły rozpoczęcie bitwy około pierwszej w nocy 15 lutego 1918 roku. Naturalnie byli i pierwsi ranni. Dalszy marsz poprzez trzy linie okopów z zasiekami z drutów kolczastych zapowiadał się bardzo uciążliwie, zwłaszcza że austriacko-wegierskie wojska wystrzeliwały świetlne rakiety oświetlające całe przedpole. Podczas uroczystości 75. rocznicy przekształcenia Związku Walki Zbrojnej w Armię Krajową, 14 lutego 2017 r., odbyła się Msza św. w kościele garnizonowym pw. św. Agnieszki przy ul. Dietla w Krakowie. Wspominając przypadającą nazajutrz rocznicę, Grupa Rekonstrukcji Historycznej AK "Murawa" złożyła również hołd prochom Błękitnego Generała (patrz zdjęcia poniżej).

 

Pragnąc zachęcić Szanownych Czytelników do wędrówek śladem Legionów Polskich w Karpatach Wschodnich, publikujemy krótką relację z obchodów stulecia walk polskich legionistów, które odbyły się 1-2 X 2014 r. w Gorganach oraz u ich podnóża (częściowo także w masywie Świdowca i na obecnym Zakarpaciu). Dlaczego dopiero teraz, a nie tuż po powrocie z Ukrainy? Sprawił to wydany właśnie drukiem 49. tom Almanachu Karpackiego „Płaj”, a właściwie jedno zdanie z wprowadzenia do owego jubileuszowego tomu, w którym dowiadujemy się, że członkowie Towarzystwa Karpackiego byli (cyt.) „tak naprawdę” jedynymi, którzy zamierzali „ten jubileusz jakoś uczcić”. Pozostawiamy to zdanie bez komentarza. Krótko jedynie chcielibyśmy dodać, iż na obchodach byli także obecni przedstawiciele innych środowisk krajoznawczych – w tym członkowie Galicyjskiego Towarzystwa Historycznego – jak również delegacje miast i miasteczek, których mieszkańcy (najczęściej uczniowie i profesorzy miejscowych ck. gimnazjów) brali udział sto lat temu w ciężkich walkach karpackiej kampanii 1914/15.

Przykładowo: upamiętniony na zachowanej w Rafajłowej tablicy nagrobnej plut. Andrzej Klakurka był myśleniczaninem. Delegacja myślenicka – wśród członków której byli m.in. Dariusz Dyląg i Andrzej Firek – przyjechała zaś na obchody własnym transportem, we własnym zakresie porządkowała wcześniej cmentarze polskich legionistów, zorganizowała nocleg także we własnym zakresie, przekazała pamiątkowe materiały od powiatu myślenickiego przedstawicielom samorządów ukraińskich i razem z pszczyńską ekipą zrealizowała własną gorgańską trasę, składając wieńce i zapalając znicze na większości legionowych cmentarzy, a nawet na ruinach fundamentów schroniska im. Karpackiej Brygady Legionów Polskich pod Pantyrem.

Próżno o tym szukać informacji na łamach ostatniego „Płaju” – co oczywiście jest zrozumiałe, ponieważ almanach jest wewnętrznym czasopismem Towarzystwa Karpackiego – ale próżno również szukać wszystkich obiecanych artykułów, będących pokłosiem dwudniowej sesji historycznej w Rafajłowej, w tym m.in. Marka Zalotyńskiego (o ks. Józefie Smaczniaku – ostatnim proboszczu Nadwórnej i Rafajłowej oraz mielczanach w Legionach Polskich) czy samego dra Jana Skłodowskiego. Zachęcamy do wędrówki śladem Legionów Polskich w Karpatach Wschodnich oraz do lektury artykułu O rzekomo legionowych okopach pod Sywulą.

044III Krakowska Konferencja Studentów Historyków Wojskowości „Nie masz pana nad ułana! Polska kawaleria od epoki napoleońskiej po II wojnę światową” odbyła się 12-14 marca 2015 r. w Instytucie Historii UJ, Collegium Witkowskiego, ul. Gołębia 13. Poniżej prezentujemy galerię z obrad i paneli dyskusyjnych, debaty eksperckiej z udziałem prof. dr. hab. Aleksandra Smolińskiego (UMK) oraz dr. hab. Michała Baczkowskiego, prof. UJ, jak również płk. dr. hab. Janusza Tyma (AON), pt. „Świetność i zmierzch kawalerii”, pokaz sprzętu kawaleryjskiego doby II Rzeczpospolitej w wykonaniu SRH „Wrzesień ‘39”, warsztaty bronio- i munduroznawcze „Kawaleria Księstwa Warszawskiego i Królestwa Kongresowego” w Muzeum Narodowym w Krakowie, które poprowadził kustosz Piotr Wilkosz.


Podczas konferencji wystąpienie, nt. Działania bojowe 3 szwadronu kawalerii Legionów Polskich pod dowództwem rtm. Jana Dunin-Brzezińskiego w kampanii karpackiej 1914/15, miał członek GTH, dr Dariusz Dyląg. Oto niektóre slajdy z tego wykładu:

"Od Legionów Polskich i Błękitnej Armii do zaślubin z morzem gen. broni Józefa Hallera" to tytuł wykładu, jaki wygłosił członek Galicyjskiego Towarzystwa Historycznego, dr Dariusz Dyląg, w siedzibie Towarzystwa Pamięci Generała Józefa Hallera i Hallerczyków w Jurczycach 7 lutego 2015 r. Oto kilka slajdów z tego wykładu:

Galeria z wykładu dra Dariusza Dyląga w Jurczycach 13 grudnia 2014 r. pt. Działalność grupy Hallera w obronie Rzeczypospolitej Rafajłowskiej podczas kampanii karpackiej 1914/15 oraz spotkania z rekonstruktorem, Jarosławem Przybyłą, odtwarzającym postać żołnierza 3. pp LP z późniejszej II Brygady Legionów Polskch.