Przeskocz do treści

15 lutego 1918 r. II Brygada Legionów Polskich pod dowództwem płk./bryg. Józefa Hallera stoczyła bój, który pozwolił jej przejść przez front i połączyć się z oddziałami polskimi w Rosji. Bitwa pod Rarańczą jest uznawana za jeden z najbardziej niezwykłych momentów historii Legionów Polskich. 9 lutego 1918 r. państwa centralne zawarły pokój z rządem tworzącej się Ukraińskiej Republiki Ludowej. Na mocy traktatu przekazano Ukrainie Chełmszczyznę i część Podlasia. Polacy powszechnie uznali pokój brzeski z 9 lutego 1918 r. za zdradę Austro–Węgier i IV rozbiór Polski. Nie wszystkim legionistom udało się przebić pod Rarańczą. Pozostali byli internowani na terenie Górnych Węgier (dziś ukraińskie Zakarpacie) i sądzeni w Sygiecie Marmaroskim (obecnie rum. Sighetu Marmației, wtedy węg. Máramaros-Sziget), a grożąca im kara śmierci została anulowana tuż przed rozpadem Monarchii Austro–Węgierskiej. W setną rocznicę tego procesu członkowie Galicyjskiego Towarzystwa Historycznego wezmą udział w specjalnej sesji historycznej, podczas której zostanie wmurowana tablica pamiątkowa w ścianę istniejącego do dziś więzienia w Sygiecie Marmaroskim (obecnie jedyne na świecie Muzeum Ofiar Komunizmu). Oto zdjęcia tablicy w trakcie prac kamieniarskich:

 

Na koniec jeszcze trzy slajdy z wykładu dr. Dariusza Dyląga z 10 lutego 2018 r. w Jurczycach, podczas którego spory fragment poświęcono samej bitwie pod Rarańczą, a zgromadzeni mogli posłuchać oryginalnego głosu gen. Józefa Hallera, nagranego i wyemitowanego na falach Radia Wolna Europa w 1956 r. w audycji pt. "Na czerwonym indeksie":

10 lutego 2018 r., w 98. rocznicę zaślubin Polski z morzem, odbyła się w Jurczycach uroczysta wieczornica, na której dr Dariusz Dyląg z GTH przedstawił krótki wykład pn. Od Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, II Brygady Legionów Polskich, II Korpusu Polskiego, Błękitnej Armii i zaślubin z morzem do Armii Ochotniczej gen. broni Józefa Hallera. Wieczornicę otworzył Prezes Towarzystwa Pamięci Generała Józefa Hallera i Hallerczyków, Pan Leszek Krupnik, następnie Sekretarz Towarzystwa, Pani Teresa Szczygieł, powitała zgromadzonych Gości, wśród których byli m.in.:  Burmistrz Skawiny, Pan Paweł Kolasa, Wiceprzewodniczący Rady Miejskiej w Skawinie, Pan Ryszard Majdzik, Członek Zarządu Rady Powiatu Krakowskiego, Pan Arkadiusz Wrzoszczyk, Sołtys Jurczyc i jednocześnie Prezes Stowarzyszenia "Razem dla Wszystkich", Pan Jerzy Kłępa, Prezes Towarzystwa Przyjaciół Skawiny, Pan Stanisław Grodecki, Prezes Stowarzyszenia Przyjaciół Ziemi Krzęcińskiej, Pani Ewa Byrska, Przedstawiciel Stowarzyszenia "Nasz Radziszów", Pan Józef Niechaj, kawalerzyści odtwarzający 21. pułk Ułanów Nadwiślańskich, jak również Wiceprezes Galicyjskiego Towarzystwa Historycznego, Pan Leszek Kapłon. Po wykładzie miały miejsce wystąpienia zaproszonych Gości, a następnie Pani Teresa Szczygieł przedstawiła doprawdy ogrom dokonań mijającego Roku Hallera.

Niezwykle ciekawie przedstawiała się prezentacja Pana Jerzego Kłępy nt. wizyty samorządowców i uczniów oraz nauczycieli LO w Skawinie w Sillé-le-Guillaume we Francji. Najważniejszym punktem wizyty były uroczystości, upamiętniające powstanie Błękitnej Armii gen. Hallera we Francji. Na cmentarzu oddano cześć poległym, a polscy i francuscy uczniowie złożyli kwiaty oraz zapalili znicze na grobach polskich żołnierzy. Następnie wszyscy udali się w miejsce, gdzie w 1917 r. powstał obóz szkoleniowy Armii Polskiej. Odsłonięto też tablicę pamiątkową poświęconą temu miejscu.

Na spotkaniu obecna była również Pani Kazimiera Łatowa, której teść, Ludwik Łata, był sierżantem–szefem w słynnym Dywizjonie 303 podczas bitwy o Wlk. Brytanię. Zaprezentowała zgromadzonym album z unikatowymi zdjęciami z tego okresu, autorstwa Ludwika Łaty (w zbiorach rodzinnych zachował się nawet oryginalny aparat fotograficzny, którym wykonano zdjęcia), w tym m.in. fotogramy z gen. Józefem Hallerem i gen. Kazimierzem Sosnkowskim czy królem Jerzym VI Windsorem. Na mocy specjalnej umowy Galicyjskie Towarzystwo Historyczne zajmie się merytorycznym opracowaniem podpisów zawartych w albumie zdjęć oraz przygotowaniem wielkoformatowej wystawy i publikacji. Tegoroczne uroczystości w Jurczycach zakończył wspólny poczęstunek przygotowany przez Towarzystwo Pamięci Generała Józefa Hallera i Hallerczyków.

Poniżej prezentujemy galerię z wieczornicy:

15 lutego 1918 r., protestując przeciwko postanowieniom traktatu brzeskiego, wraz z podległą mu II Brygadą Legionów Polskich i innymi oddziałami polskimi brygadier Józef Haller przebił się przez front austriacko-rosyjski pod Rarańczą i połączył się z polskimi formacjami w Rosji. Tak owo zdarzenie opisał w swoich pamiętnikach: (...) Dopiero przy górze Mahala, za którą znajdowała się Rarańcza, nastąpiło ostre starcie. Pierwsze strzały oznajmiły rozpoczęcie bitwy około pierwszej w nocy 15 lutego 1918 roku. Naturalnie byli i pierwsi ranni. Dalszy marsz poprzez trzy linie okopów z zasiekami z drutów kolczastych zapowiadał się bardzo uciążliwie, zwłaszcza że austriacko-wegierskie wojska wystrzeliwały świetlne rakiety oświetlające całe przedpole. Podczas uroczystości 75. rocznicy przekształcenia Związku Walki Zbrojnej w Armię Krajową, 14 lutego 2017 r., odbyła się Msza św. w kościele garnizonowym pw. św. Agnieszki przy ul. Dietla w Krakowie. Wspominając przypadającą nazajutrz rocznicę, Grupa Rekonstrukcji Historycznej AK "Murawa" złożyła również hołd prochom Błękitnego Generała (patrz zdjęcia poniżej).