Przeskocz do treści

Serdecznie zapraszamy w imieniu organizatorów wszystkich miłośników historii do odwiedzenia Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej, pl. Berka Joselewicza 1, 37-700 Przemyśl, 16 sierpnia 2018 r. Tego dnia odbędzie się bowiem sympozjum naukowe pod tytułem Lato z historią w tle - I wojna światowa oczami Polaków i Słoweńców.

W programie:
10.00: otwarcie sympozjum
10.20: „Śmierć następcy tronu i jej przyczyny” – film w reżyserii Valentina Pecenko – RTV Słowenia 32”
10.55 „Słoweńcy na froncie galicyjskim 1914-1915” – Marko Stepec – Muzeum Historii Współczesnej Słowenia – wykład 
11.30: przerwa kawowa
11.45: „Pierwsza Kadrowa” – film w reżyserii Juliana Rachwała – TVP Kraków 30”
12.20: „Legiony Polskie” dr Piotr Galik – Zakład im. Ossolińskich we Wrocławiu – wykład
12.50: przerwa kawowa
13.00: „Galicyjskie polany skapane we krwi” – film w reżyserii Valentina Pecenko – RTV Słowenia 44”
13.50: „Twierdza Przemyśl podczas I wojny światowej” – Tomasz Idzikowski – Przemyśl – wykład
14.20: przerwa kawowa
14.30: „Gorlice 1915 – Wiek zabliźnił rany” – film w reżyserii Przemysława Bednarczyka 25”
14.55: „Polacy i polscy legioniści na froncie włoskim od Kobarydu do Piave” – Przemysław Jaskółowski – wykład 
15.30: przerwa kawowa
15.40: „Cud pod Kobarydem” – film w reżyserii Valentina Pecenko – RTV Słowenia 55”
16.25: „Rola filmu dokumentalnego w popularyzowaniu historii” - dyskusja panelowa: Valentin Pecenko, Julian Rachwał, Przemysław Bednarczyk, prowadzący Przemysław Jaskółowski
17.30: zakończenie

W niedzielę, 5 sierpnia 2018 r., o godz. 14:00 w miejscowości Jurczyce (gmina Skawina, woj. małopolskie) Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Andrzej Duda weźmie udział w uroczystości odsłonięcia popiersia generała broni Józefa Hallera. Uroczystość poprzedzi Msza Święta celebrowana przez ks. prof. Jana Machniaka.

TERMIN: 5 sierpnia 2018 r.
CEL: Odsłonięcie popiersia gen. broni Józefa Hallera
MIEJSCE: Jurczyce, rejon Domu Ludowego oraz Izby Pamięci Rodu Hallerów
CHARAKTER: uroczystość otwarta
ORGANIZATORZY: Gmina Skawina, Towarzystwo Pamięci Generała Józefa Hallera
i Hallerczyków, Sołectwo Jurczyce

Po uroczystości Prezydent m.in.: zwiedzi Izbę Pamięci Rodu Hallerów i Hallerczyków, spotka się z harcerzami, zdobywcami rekordu Guinnessa za przygotowanie najdłuższej biało-czerwonej flagi, jednym z ostatnich żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych kpt. Konstantym Kopfą oraz ze społecznością lokalną. Ze względu na  czasowe zamknięcie dróg dojazdowych w rejon uroczystości, zajmowanie miejsc parkingowych odbywać się będzie w godz.: 11:00-12:00. Wymagane jest posiadanie dokumentu tożsamości ze zdjęciem. Zamknięcie dojazdu do parkingów nastąpi o godz. 12:00, natomiast wejście do sektorów rejonu uroczystości będzie możliwe do godz. 12:15.  Udział w uroczystości nie wymaga imiennego zaproszenia.

Z ogromnym żalem informujemy, że 30 lipca 2018 r. zmarła ś†p. prof. Maria Celina Dzielska. Msza Święta Żałobna odbędzie się w poniedziałek, 6 sierpnia 2018 r., o godz. 13:00, w kościele Sióstr Norbertanek na krakowskim Salwatorze, po czym nastąpi odprowadzenie na miejsce wiecznego spoczynku na cmentarzu parafialnym. Prof. Dzielska urodziła się 18 września 1942 r. w Krakowie. Była historykiem, filologiem klasycznym oraz tłumaczem tekstów źródłowych. Przez wiele lat wykładała na Uniwersytecie Jagiellońskim. Specjalizowała się w historii Rzymu i wczesnego Bizancjum. Absolwentka studiów historycznych na UJ oraz filologii klasycznej na Uniwersytecie Łódzkim. Tytuł doktora otrzymała w 1972 r., habilitację zrobiła w 1984 r., natomiast od 1996 r. była profesorem zwyczajnym. Prof. Dzielska należała do najczęściej tłumaczonych na języki obce współczesnych historyków polskich. Przetłumaczyła na język polski pisma Pseudo-Dionizego Areopagity. Jej książka „Hypatia z Aleksandrii” (Kraków 1993) została wydana w USA w 1995 r. przez Harvard University Press, przetłumaczona na osiem języków i uznana za najlepszą akademicką książkę roku 1995 w kategorii Filozofia przez „Choice Magazine”. W tym samym roku za najlepszą książkę historyczną roku uznał ją również American History Book Club. Po angielsku ukazała się ponadto kolejna książka Dzielskiej „Apolloniusz z Tiany. Legenda i rzeczywistość” (Kraków 1983); przetłumaczona również na język grecki. W latach 80. ubiegłego wieku była zaangażowana w działalność opozycyjną u boku męża Mirosława Dzielskiego, twórcy polskiego liberalizmu chrześcijańskiego. Była również m.in. zastępcą przewodniczącego Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa (od 2009 r.), członkiem Komitetu Nauk o Kulturze Antycznej Polskiej Akademii Nauk, zastępcą przewodniczącego Komisji Filologii Klasycznej Polskiej Akademii Umiejętności, wiceprzewodniczącą Rady Naukowej Związku Podhalan, członkiem Rady Muzeum Narodowego w Krakowie. Uczestniczyła w seminariach naukowych pod patronatem prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego w Lucieniu. W kwietniu 2016 r. znalazła się wśród inicjatorów powołania komitetu budowy pomników: smoleńskiego i prezydenta Lecha Kaczyńskiego. O powstaniu komitetu informował wówczas prezes PiS Jarosław Kaczyński. W 2010 r. popierała Andrzeja Dudę jako kandydata PiS w wyborach na prezydenta Krakowa. Galicyjskie Towarzystwo Historyczne miało ten niewątpliwy zaszczyt uczestniczyć w kolejnych rocznicach zaślubin gen. Józefa Hallera z morzem obchodzonych w Jurczycach, w których prof. Maria Dzielska czynnie się udzielała (m.in. biorąc udział w rozmowach i dyskusjach po okolicznościowych wykładach jednego z naszych członków, dr. Dariusza Dyląga).

W dniu dzisiejszym trzyosobowa delegacja Zarządu GTH, który był reprezentowany przez Panią profesor Barbarę Małecką (członka Zarządu), dr. Wiesława Batora (prezesa) i Leszka Kapłona (wiceprezesa), została przyjęta na audiencji przez Marszałka Województwa Małopolskiego, Pana Jacka Krupę. Przybyli wręczyli Marszałkowi oficjalne podziękowanie za patronat honorowy nad II Skawińskimi Spotkaniami z Historią oraz okazały egzemplarz opublikowanych referatów z konferencji naukowej pt. "Szarża pod Rokitną 1915", no i oczywiście tradycyjne słodkie "co nie co" z pasieki państwa Barbary i Leszka Kapłonów. Podzieliliśmy się również planami na najbliższe lata i troskami, jakie towarzyszą organizowanym w tym roku III Skawińskim Spotkaniom z Historią. Marszałek zapewnił, że wesprze naszą inicjatywę i na pewno po raz kolejny roztoczy nad Spotkaniami honorowy patronat.

Jak wiadomo, nie wszystkim legionistom udało się przebić pod Rarańczą. Pozostali zostali internowani w obozach na terenie Górnych Węgier (dziś ukraińskie Zakarpacie oraz Rumunia) i sądzeni w Sygiecie Marmaroskim (obecnie rum. Sighetu Marmației, wtedy węg. Máramaros-Sziget), a grożąca im kara śmierci została anulowana tuż przed rozpadem Monarchii Austro–Węgierskiej. W setną rocznicę tego procesu, dokładnie 8 czerwca 2018 r., dwóch członków Galicyjskiego Towarzystwa Historycznego wzięło udział w specjalnej sesji historycznej, podczas której została na ścianie istniejącego do dziś budynku więzienia w Sygiecie Marmaroskim (obecnie jedyne na świecie Muzeum Ofiar Komunizmu i Ruchu Oporu) odsłonięta tablica pamiątkowa. Uroczystego odsłonięcia tablicy dokonał ze strony rumuńskiej dr Laurenţiu Batin, a ze strony polskiej dr Jan Skłodowski, prezes Stowarzyszenia "Res Carpathica". Sesja była fragmentem szerszego, kilkuletniego projektu w całości zorganizowanego przez Stowarzyszenie "Res Carpathica". Oto kilka zdjęć:


Na koniec jeszcze trzy slajdy z wykładu dr. Dariusza Dyląga, z 8 czerwca 2018 r. w Sygiecie Marmaroskim, zatytułowanego Od próby przebicia się przez front pod Rarańczą po proces w Sygiecie Marmaroskim. W świetle nieznanych dokumentów rtm. Jana Dunin-Brzezińskiego (rum. De la tentativă a rupturii prin frontul în jurul de Rarancea – pâna la un proces în Sighetul Marmației. Documente din colecția lui cpt. Jan Dunin-Brzezinski).

Odznaka Związku Weteranów Frontu Rumuńskiego
Odznaka Związku Weteranów Frontu Rumuńskiego
Krzyż Kaniowski
Krzyż Kaniowski

W nocy z 10 na 11 maja 1918 r. bez żadnych uprzedzeń przeważające liczebnie oddziały niemieckie zaatakowały jednostki polskie rozlokowane w okolicy Kaniowa. Pierwsze uderzenie skierowano na Kutelewkę i Potok. 1 szwadron 6. pułku ułanów rozlokowany w Kutelewce został całkowicie rozbity. Tylko jeden ułan, postrzelony w rękę, zdążył dojechać do Masłówki i zaalarmować dowództwo. Uderzenie na Potok wyprowadzono z trzech stron. Godzinę później Niemcy zaatakowali Kozin. W trakcie dalszych walk ok. godz. 9:00 podporządkowane płk. Sochaczewskiemu – dowódcy 5. p. uł. – dwa szwadrony 6. p. uł. (1-szy dowodzony przez por. K. Lenartowicza i 2-gi dowodzony przez por. W. Cieślińskiego) przeprowadziły brawurową szarżę na zagrażającą 5. p. uł. piechotę niemiecką. Obaj oficerowie prowadzący szarżę zostali odznaczeni Krzyżem Orderu Virtuti Militari V klasy. Po całodziennej walce i wyczerpaniu się zapasów amunicji II Korpus Polski został zmuszony do złożenia broni. Straty niemieckie wyniosły ok. 1500 zabitych i rannych, polskie nie przekraczały 1000. Niemcy nie dotrzymali warunków kapitulacji, rozbrojonych jeńców ograbili i wysłali do obozów jenieckich. Wzięto do niewoli 3000 żołnierzy i 250 oficerów. Drugie tyle, w tym gen. Józef Haller, zdołało zbiec i uniknąć niewoli.

P.S.: Jednym z tych, którzy dostali się 11 maja 2018 r. w bitwie pod Kaniowem do niewoli niemieckiej był późniejszy profesor myślenickiego gimnazjum, kpt. Rajmund Bergel; znakomity poeta legionowy. Podczas pobytu w obozach jenieckich w Brześciu i Güstrow nabawił się choroby płuc. Na zdjęciu obok ma przypięty do lewej kieszeni munduru Krzyż Kaniowski. Oto próbka Jego poezji:

Wy się mnie wciąż pytacie, kiedy do was wrócę,
Kiedy w dom rodzicielski nareszcie zawitam,
broń rdzawą w kąt odłożę, siny mundur zrzucę,
by życie zacząć dawne. A ja się was pytam,
czyście widzieli kiedy, by ptaki wracały
do gniazd z wyrajów, nim przejdą nawały

orkanów, wichrzyc, burz! U was jeszcze nie wiosna

ni się z uśpienia życie nie zbudziło młode,
ni świtań nie nadeszła godzina radosna.
Bym jak ptak do gniezdziska w ojcowską zagrodę
wrócił i kij tułaczy rzuciwszy pod progi
przypomniał trud miniony i przebyte drogi. (…)

Wiele przed nami pracy i wielkie zadanie,
które spełnić musimy, choćby przyszło zginąć
w walce, jak kosiarzowi na koszonym łanie.
Ale z tą wiarą silną, że nie może minąć
darmo nasza ofiara. Choć krwi spłynie wiele,
ale z tej krwi przelanej wstać muszą mściciele.

Wierzę, że choć dziś mroki cały świat zasnuły,
a krzywda władzę dzierży, jednak prysnąć muszą
kajdany tej przemocy, co nam życie skuły
hańbą, rozpaczą, smutkiem i bólów katuszą.
Wierzę, że nam się trudów ziści cel mozolny
i  ż e  n a  w o l n e j  z i e m i  w s t a n i e  c z ł o w i e k  w o l n y.