Przeskocz do treści

Z ogromnym żalem informujemy, że 30 lipca 2018 r. zmarła ś†p. prof. Maria Celina Dzielska. Msza Święta Żałobna odbędzie się w poniedziałek, 6 sierpnia 2018 r., o godz. 13:00, w kościele Sióstr Norbertanek na krakowskim Salwatorze, po czym nastąpi odprowadzenie na miejsce wiecznego spoczynku na cmentarzu parafialnym. Prof. Dzielska urodziła się 18 września 1942 r. w Krakowie. Była historykiem, filologiem klasycznym oraz tłumaczem tekstów źródłowych. Przez wiele lat wykładała na Uniwersytecie Jagiellońskim. Specjalizowała się w historii Rzymu i wczesnego Bizancjum. Absolwentka studiów historycznych na UJ oraz filologii klasycznej na Uniwersytecie Łódzkim. Tytuł doktora otrzymała w 1972 r., habilitację zrobiła w 1984 r., natomiast od 1996 r. była profesorem zwyczajnym. Prof. Dzielska należała do najczęściej tłumaczonych na języki obce współczesnych historyków polskich. Przetłumaczyła na język polski pisma Pseudo-Dionizego Areopagity. Jej książka „Hypatia z Aleksandrii” (Kraków 1993) została wydana w USA w 1995 r. przez Harvard University Press, przetłumaczona na osiem języków i uznana za najlepszą akademicką książkę roku 1995 w kategorii Filozofia przez „Choice Magazine”. W tym samym roku za najlepszą książkę historyczną roku uznał ją również American History Book Club. Po angielsku ukazała się ponadto kolejna książka Dzielskiej „Apolloniusz z Tiany. Legenda i rzeczywistość” (Kraków 1983); przetłumaczona również na język grecki. W latach 80. ubiegłego wieku była zaangażowana w działalność opozycyjną u boku męża Mirosława Dzielskiego, twórcy polskiego liberalizmu chrześcijańskiego. Była również m.in. zastępcą przewodniczącego Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa (od 2009 r.), członkiem Komitetu Nauk o Kulturze Antycznej Polskiej Akademii Nauk, zastępcą przewodniczącego Komisji Filologii Klasycznej Polskiej Akademii Umiejętności, wiceprzewodniczącą Rady Naukowej Związku Podhalan, członkiem Rady Muzeum Narodowego w Krakowie. Uczestniczyła w seminariach naukowych pod patronatem prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego w Lucieniu. W kwietniu 2016 r. znalazła się wśród inicjatorów powołania komitetu budowy pomników: smoleńskiego i prezydenta Lecha Kaczyńskiego. O powstaniu komitetu informował wówczas prezes PiS Jarosław Kaczyński. W 2010 r. popierała Andrzeja Dudę jako kandydata PiS w wyborach na prezydenta Krakowa. Galicyjskie Towarzystwo Historyczne miało ten niewątpliwy zaszczyt uczestniczyć w kolejnych rocznicach zaślubin gen. Józefa Hallera z morzem obchodzonych w Jurczycach, w których prof. Maria Dzielska czynnie się udzielała (m.in. biorąc udział w rozmowach i dyskusjach po okolicznościowych wykładach jednego z naszych członków, dr. Dariusza Dyląga).

W dniu dzisiejszym trzyosobowa delegacja Zarządu GTH, który był reprezentowany przez Panią profesor Barbarę Małecką (członka Zarządu), dr. Wiesława Batora (prezesa) i Leszka Kapłona (wiceprezesa), została przyjęta na audiencji przez Marszałka Województwa Małopolskiego, Pana Jacka Krupę. Przybyli wręczyli Marszałkowi oficjalne podziękowanie za patronat honorowy nad II Skawińskimi Spotkaniami z Historią oraz okazały egzemplarz opublikowanych referatów z konferencji naukowej pt. "Szarża pod Rokitną 1915", no i oczywiście tradycyjne słodkie "co nie co" z pasieki państwa Barbary i Leszka Kapłonów. Podzieliliśmy się również planami na najbliższe lata i troskami, jakie towarzyszą organizowanym w tym roku III Skawińskim Spotkaniom z Historią. Marszałek zapewnił, że wesprze naszą inicjatywę i na pewno po raz kolejny roztoczy nad Spotkaniami honorowy patronat.

Jak wiadomo, nie wszystkim legionistom udało się przebić pod Rarańczą. Pozostali zostali internowani w obozach na terenie Górnych Węgier (dziś ukraińskie Zakarpacie oraz Rumunia) i sądzeni w Sygiecie Marmaroskim (obecnie rum. Sighetu Marmației, wtedy węg. Máramaros-Sziget), a grożąca im kara śmierci została anulowana tuż przed rozpadem Monarchii Austro–Węgierskiej. W setną rocznicę tego procesu, dokładnie 8 czerwca 2018 r., dwóch członków Galicyjskiego Towarzystwa Historycznego wzięło udział w specjalnej sesji historycznej, podczas której została na ścianie istniejącego do dziś budynku więzienia w Sygiecie Marmaroskim (obecnie jedyne na świecie Muzeum Ofiar Komunizmu i Ruchu Oporu) odsłonięta tablica pamiątkowa. Uroczystego odsłonięcia tablicy dokonał ze strony rumuńskiej dr Laurenţiu Batin, a ze strony polskiej dr Jan Skłodowski, prezes Stowarzyszenia "Res Carpathica". Sesja była fragmentem szerszego, kilkuletniego projektu w całości zorganizowanego przez Stowarzyszenie "Res Carpathica". Oto kilka zdjęć:


Na koniec jeszcze trzy slajdy z wykładu dr. Dariusza Dyląga, z 8 czerwca 2018 r. w Sygiecie Marmaroskim, zatytułowanego Od próby przebicia się przez front pod Rarańczą po proces w Sygiecie Marmaroskim. W świetle nieznanych dokumentów rtm. Jana Dunin-Brzezińskiego (rum. De la tentativă a rupturii prin frontul în jurul de Rarancea – pâna la un proces în Sighetul Marmației. Documente din colecția lui cpt. Jan Dunin-Brzezinski).

Odznaka Związku Weteranów Frontu Rumuńskiego
Odznaka Związku Weteranów Frontu Rumuńskiego
Krzyż Kaniowski
Krzyż Kaniowski

W nocy z 10 na 11 maja 1918 r. bez żadnych uprzedzeń przeważające liczebnie oddziały niemieckie zaatakowały jednostki polskie rozlokowane w okolicy Kaniowa. Pierwsze uderzenie skierowano na Kutelewkę i Potok. 1 szwadron 6. pułku ułanów rozlokowany w Kutelewce został całkowicie rozbity. Tylko jeden ułan, postrzelony w rękę, zdążył dojechać do Masłówki i zaalarmować dowództwo. Uderzenie na Potok wyprowadzono z trzech stron. Godzinę później Niemcy zaatakowali Kozin. W trakcie dalszych walk ok. godz. 9:00 podporządkowane płk. Sochaczewskiemu – dowódcy 5. p. uł. – dwa szwadrony 6. p. uł. (1-szy dowodzony przez por. K. Lenartowicza i 2-gi dowodzony przez por. W. Cieślińskiego) przeprowadziły brawurową szarżę na zagrażającą 5. p. uł. piechotę niemiecką. Obaj oficerowie prowadzący szarżę zostali odznaczeni Krzyżem Orderu Virtuti Militari V klasy. Po całodziennej walce i wyczerpaniu się zapasów amunicji II Korpus Polski został zmuszony do złożenia broni. Straty niemieckie wyniosły ok. 1500 zabitych i rannych, polskie nie przekraczały 1000. Niemcy nie dotrzymali warunków kapitulacji, rozbrojonych jeńców ograbili i wysłali do obozów jenieckich. Wzięto do niewoli 3000 żołnierzy i 250 oficerów. Drugie tyle, w tym gen. Józef Haller, zdołało zbiec i uniknąć niewoli.

P.S.: Jednym z tych, którzy dostali się 11 maja 2018 r. w bitwie pod Kaniowem do niewoli niemieckiej był późniejszy profesor myślenickiego gimnazjum, kpt. Rajmund Bergel; znakomity poeta legionowy. Podczas pobytu w obozach jenieckich w Brześciu i Güstrow nabawił się choroby płuc. Na zdjęciu obok ma przypięty do lewej kieszeni munduru Krzyż Kaniowski. Oto próbka Jego poezji:

Wy się mnie wciąż pytacie, kiedy do was wrócę,
Kiedy w dom rodzicielski nareszcie zawitam,
broń rdzawą w kąt odłożę, siny mundur zrzucę,
by życie zacząć dawne. A ja się was pytam,
czyście widzieli kiedy, by ptaki wracały
do gniazd z wyrajów, nim przejdą nawały

orkanów, wichrzyc, burz! U was jeszcze nie wiosna

ni się z uśpienia życie nie zbudziło młode,
ni świtań nie nadeszła godzina radosna.
Bym jak ptak do gniezdziska w ojcowską zagrodę
wrócił i kij tułaczy rzuciwszy pod progi
przypomniał trud miniony i przebyte drogi. (…)

Wiele przed nami pracy i wielkie zadanie,
które spełnić musimy, choćby przyszło zginąć
w walce, jak kosiarzowi na koszonym łanie.
Ale z tą wiarą silną, że nie może minąć
darmo nasza ofiara. Choć krwi spłynie wiele,
ale z tej krwi przelanej wstać muszą mściciele.

Wierzę, że choć dziś mroki cały świat zasnuły,
a krzywda władzę dzierży, jednak prysnąć muszą
kajdany tej przemocy, co nam życie skuły
hańbą, rozpaczą, smutkiem i bólów katuszą.
Wierzę, że nam się trudów ziści cel mozolny
i  ż e  n a  w o l n e j  z i e m i  w s t a n i e  c z ł o w i e k  w o l n y.

Film dokumentalny „Straszna wojna” opowiada o tym jak bardzo niszczycielska dla Polski i Polaków była I wojna światowa, zwana wtedy Wielką Wojną. W materiale zobaczymy i usłyszymy, oprócz znanych historyków, Kolegów Rekonstruktorów oraz naszego Członka Honorowego, Romana Frodymę, który mówi o strasznych walkach w Karpatach. Film przedstawia straty materialne (polska gospodarka w 1919 r. stanowiła jedynie 15% tej z 1913 r. na ziemiach polskich) i ludzkie (okropności, które były nowym doświadczeniem wojennym – polscy rekruci przeprowadzali m.in. bratobójcze ataki na frontach tej wojny, co później stało się traumą całego powojennego pokolenia; szacuje się, że w różnych, wrogich sobie armiach walczyło ok. 2 miliony Polaków, z czego ponad 400 tysięcy poległo).


22. FEBRUÁR 2018 (štvrtok)
09:00 – 09:30
Registrácia účastníkov konferencie
09:30 – 09:40
Otvorenie konferencie
09:40 – 11:00
Prvý blok prednášok
Radoslav TURIK
Michalovčania na frontoch I. svetovej vojny
Matúš BURDA
Každodennosť vojaka na východnom fronte
Andrzej OLEJKO
Druhá zimná bitka v Karpatoch a okolnosti pádu pevnosti Przemyśl
Martin BAČA – Lukáš RYBÁR
Cintorín v Turanoch nad Ondavou a perspektívy archeologického výskumu cintorínov z prvej svetovej vojny
Marek STOSZEK
Turistika v slovensko-poľskom pohraničí po stopách vojnových cintorínov z I. svetovej vojny Czytaj dalej... "Program konferencie SLOVENSKO A PRVÁ SVETOVÁ VOJNA"